Gedeeld leiderschap voor onderwijs en wetenschap

Door Jessica Peters-Hondelink, directeur-bestuurder Amsterdam Economic Board

Hoe bewegen kennisinstellingen sneller mee met de behoeften van de arbeidsmarkt? En welke rol spelen hogescholen en universiteiten in de groei en opschaling van regionale specialisaties? Relevante vragen, want economie, onderwijs en samenleving staan al lang niet meer tegenover elkaar, maar naast elkaar. Het duurzaam verdienvermogen gaat hand in hand met brede welvaart. Een hogeschool als Inholland heeft dat door. De instelling onderscheidt zich door een sterke profilering met maatschappelijke betrokkenheid en verbinding met de praktijk.

Economische groei neemt af

De regio Amsterdam scoort sterk op talent en innovatie. We kennen een sterke uitgangspositie met een goed opgeleide beroepsbevolking, een kennisintensieve economie en bovenal: een grote concentratie van bedrijven en kennis.

Maar de economische groei is de afgelopen jaren minder geworden, onder meer door een krappe arbeidsmarkt en schaarste aan ruimte en energie. Dat blijkt uit de meest recente Economische Verkenningen 2026 (pdf) van de Metropoolregio Amsterdam.

Diezelfde verkenningen stellen dat het economische potentieel van de regio groot is. De arbeidsparticipatie is hoog, en de werkloosheid laag. De groei, zo stelt het rapport, moet minder komen van de mensen ‘aan het werk’ en steeds meer van slimmer en productiever werk. Conclusie: we moeten investeren in innovatie, scholen en leven lang ontwikkelen.

Kennisinstelling van de toekomst

De zoektocht naar de onderscheidende kracht van een kennisinstelling is economisch gezien belangrijker dan ooit. Vroeger ging het vooral om het bouwen van de sterkste onderwijsmodules en curricula, gecombineerd met het aantrekken van studenten in de regio. Tegenwoordig komt er veel meer kijken bij het inrichten van een succesvolle kennisinstelling. Er is een strategische noodzaak om een kennisinstelling op te bouwen aan de hand van hoe de economie er over 10 jaar uitziet. Dat is niet makkelijk: we weten dat immers nog niet precies.

Thema’s en regionale specialisaties

Wat we wel weten, is dat de metropool Amsterdam kiest voor drie thema’s: Life Sciences & Health, Tech & AI en Energie & Industrie. ’Daarin is de regio traditioneel gezien sterk, en achter deze sectoren schuilt bovendien een enorme economische waarde. Ze zijn in lijn met landelijke behoeften (zie rapport Wennink) en versterken het duurzaam verdienvermogen, de weerbaarheid en de brede welvaart in de regio.

Maar deze thema’s hebben ook iets anders gemeen: samenwerking is randvoorwaardelijk. Onder meer vanwege een grote behoefte aan kapitaal, talent en R&D is het op deze thema’s van groot belang om bedrijven, overheden, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties te verbinden aan een gezamenlijke ambitie. Zodat we de juiste stappen kunnen zetten en als regio voorop kunnen lopen binnen deze thema’s.

Impactvolle bedrijven

Daarom is het binnen deze thema’s belangrijk om de brug te maken tussen onderwijs en het bedrijfsleven. We zien op universiteiten nog te veel van onze buitengewone kennis verzanden in wetenschappelijke artikelen, in plaats van impactvolle bedrijven. Hogescholen hebben een grote uitdaging om talent op te leiden en klaar te maken voor het bedrijfsleven. Kennis en talent vormen de bakermat van groei en opschaling binnen onze regionale specialisaties.

Kennisinstelling moeten dus meebewegen op waar de regio in de toekomst het geld mee gaat verdienen. Voor de regio Amsterdam betekent dit: neem de drie regionale specialisaties Life Sciences & Health, Tech & AI en Energie & Industrie mee in de onderwijsprogramma’s. Hier zet de hele regio op in. En hier liggen de grootste kansen voor verbindingen met andere regio’s en specialisaties.

Inzet op leven lang ontwikkelen

Vakgerichte opleidingen zijn in de economie van de toekomst minder waard zijn dan voorheen. De economie van de toekomst, sterk gestuwd door AI-ontwikkelingen, vraagt om het opleiden van weerbare, flexibele skill sets. Met andere woorden: op-, om- en bijscholing, en een sterke inzet op leven lang ontwikkelen zijn onmisbaar als uitgangspunt voor de leerprogramma’s.

Daarnaast vraagt het van een kennisinstelling om talent en onderzoek strategisch aan te trekken, mogelijk ook internationaal. Met name rondom onderwerpen en vraagstukken die een strategische waarde voor Nederland vertegenwoordigen. Zet de poorten van de hogeschool dus open voor een kennisintensieve en hoogwaardige beroepsbevolking. En kijk op een andere manier naar wat er nodig is om hoogwaardig onderwijs aan te bieden.

Gedeeld leiderschap

De economie van de toekomst vraagt om gedeeld leiderschap. Een kennisinstelling is niet langer een individuele organisatie. Daarvoor staan zij te veel midden in de samenleving, en zijn ze een te grote bouwsteen van de economie van morgen.

We hebben elkaar echt nodig. Werk daarom samen met andere instellingen en het ecosysteem aan de opgaven die je alleen niet opgelost krijgt, maar waar iedereen in het ecosysteem aan meeprofiteert. Je kunt alleen meebewegen met een veranderende arbeidsmarkt als je een actieve rol speelt in een ecosysteem waar ieders kracht benut kan worden.