Boardroom Dinner 2026: Is Europa toe aan een nieuw groeimodel?

David Lodge, al meer dan 20 jaar econoom bij de Europese Centrale Bank (ECB), reflecteert op de snelle veranderingen in de wereldeconomie, de geopolitieke spanningen en wat dit betekent voor onze economische positie.

Lodge schetst een ogenschijnlijk paradoxaal beeld. Want ondanks alle veranderingen is de conjuncturele situatie van de Europese economie opmerkelijk stabiel.

Belangrijke indicatoren ondersteunen dit beeld: de inflatie ligt dicht bij de doelstelling van de centrale bank (2%) en blijft naar verwachting rond dit niveau. De economie groeide vorig jaar met ongeveer 1,25%, een tempo dat past bij het groeipotentieel. Dit wordt gedragen door een flexibele arbeidsmarkt, lage werkloosheid en additionele publieke investeringen in defensie en infrastructuur.

“Landen zijn steeds meer bereid te ‘wapenen’ op basis van economische afhankelijkheden en gebruik te maken van kwetsbaarheden in toeleveringsketens.”

Tegelijkertijd staat deze stabiliteit in groot contrast met het mondiale landschap. “We zien een groeiend patroon waarbij landen industrie- en handelsbeleid inzetten om prikkels te herstructureren, zoals blijkt uit de ingrijpende wijzigingen rondom de Amerikaanse importheffingen. Daarnaast zijn landen steeds meer bereid te ‘wapenen’ op basis van economische afhankelijkheden en gebruik te maken van kwetsbaarheden in toeleveringsketens”, aldus Lodge.

Daarnaast staat Europa voor een directe uitdaging door de opkomst van de industrie in China, die inmiddels actief concurreert in sectoren waarin Europa traditioneel sterk is. Dat is het gevolg van snelle technologische vooruitgang en een door de staat gestuurde focus op exportcapaciteit. “Voor een open economie als Europa, en Nederland specifiek, vormen deze ontwikkelingen een aanzienlijke uitdaging. Dit vraagt om urgente actie om onze weerbaarheid te versterken.”

Weerbaarheid door handelsverdragen

Hoewel de grillige relatie met de Verenigde Staten en de concurrentie vanuit China de krantenkoppen domineren, zijn er ook andere ontwikkelingen in Europa. De afgelopen weken heeft de Europese Unie twee nieuwe vrijhandelsakkoorden gesloten (India en Mercosur), bovenop bestaande akkoorden met belangrijke economieën zoals Canada, Japan en Zuid-Korea. Die zijn strategisch van groot belang.

“Historisch gezien zien we dat zulke handelsakkoorden niet alleen de handel tussen deelnemende landen vergroten. Ze helpen bedrijven ook hun toeleveringsketens te diversifiëren en versterken de algehele economische weerbaarheid”, aldus Lodge.

Het Draghi-rapport vraagt om daadkracht

Voortbouwend op het rapport van Mario Draghi uit 2024 over het Europese concurrentievermogen, benoemt Lodge verschillende kwetsbaarheden die de langetermijnwelvaart van Europa bedreigen. Denk aan afnemende productiviteit en groei, ingrijpende demografische ontwikkelingen, stijgende energieprijzen en toenemende wereldwijde concurrentie.

“Het rapport waarschuwt dat Europa zonder daadkrachtig optreden afhankelijk dreigt te worden van anderen, en uiteindelijk niet langer in staat is om het sociale model waarop we zo trots zijn in stand te houden.”

Om deze dreigingen het hoofd te bieden, onderscheidt het Draghi-rapport drie strategische prioriteiten. Ten eerste is betere ondersteuning van innovatie nodig. Europa beschikt over een sterke R&D-basis, maar moet beter worden in het vertalen van wetenschappelijke kennis naar commercieel succes.

“Vergeleken met China en de Verenigde Staten is Europa veel opener voor handel. Dat is misschien niet langer het juiste uitgangspunt.”

Ten tweede moet de economie versneld worden verduurzaamd. De groene transitie is niet alleen cruciaal voor klimaatdoelen, maar ook voor het concurrentievermogen. Een succesvolle energietransitie biedt bijvoorbeeld perspectief op lagere en minder volatiele energieprijzen. De derde prioriteit is het verminderen van strategische afhankelijkheden, onder meer door het veiligstellen van toeleveringsketens voor kritieke grondstoffen en sleuteltechnologieën.

Collectieve actie voor Europese weerbaarheid

Volgens Lodge is collectieve actie op Europees niveau essentieel om de weerbaarheid te versterken. “Vergeleken met China en de Verenigde Staten is Europa traditioneel veel opener voor handel. Dat is onze kracht. Maar in een veranderende wereld is dat misschien niet langer het juiste uitgangspunt.”

Om een wendbare en veerkrachtige economie te bouwen, is er veel in handen van landelijke en regionale overheden. Ze kunnen arbeids- en productmarkten flexibeler maken. Dat betekent onder meer het verlagen van drempels om mensen aan te nemen en het stimuleren van arbeidsmobiliteit. Ze kunnen innovatiekloven verkleinen door meer te investeren in research & development en door de digitale infrastructuur te versterken. Publiek-private samenwerking kan enorm helpen bij deze inspanningen.

Publiek-private samenwerking nodig

De groene en digitale transities, gecombineerd met het versterken van defensiecapaciteiten, vragen de komende vijf tot zes jaar naar schatting € 5,4 biljoen aan investeringen. Een aanzienlijk deel daarvan moet uit de private sector komen, maar ook overheden zullen substantieel moeten bijdragen. Dat leidt onvermijdelijk tot lastige keuzes, zeker in landen met hoge schulden en begrotingstekorten.

“We moeten kijken hoe we de financiële slagkracht binnen Europa vergroten. Onze economie wordt grotendeels gefinancierd via banken en kent hoge spaarratio’s. Maar we moeten innovatieve bedrijven beter ondersteunen. Dat vraagt om een verschuiving waarbij kapitaalmarkten een grotere rol spelen”, aldus Lodge.

Oproep tot een nieuw groeimodel

Het gesprek met Lodge mondt uit in een krachtige oproep tot een fundamentele koerswijziging. Europa moet realistisch zijn en erkennen dat het traditionele groeimodel moet veranderen.

De interne markt is nog altijd onvolledig, met tal van barrières die bedrijven belemmeren om op te schalen. Europese bedrijven zijn daardoor gemiddeld kleiner dan hun mondiale concurrenten. Door verdere integratie kan Europa meer schaal realiseren, innovatie versterken en zijn kennispositie beter benutten.

“Een nieuw model vraagt om een meerjarig plan met collectieve actie. Daarin zetten we potentiële kwetsbaarheden om in kracht en weerbaarheid.”

Daarnaast moet Europa daadkrachtig optreden om zijn soevereiniteit te versterken, niet alleen op militair gebied. Dat betekent ook digitale en technologische soevereiniteit, aangezien Europa sterk afhankelijk is van buitenlandse aanbieders van cruciale infrastructuur zoals betaalsystemen (bijvoorbeeld Visa en PayPal), clouddiensten en kunstmatige intelligentie.

“We moeten realistisch zijn over de veranderingen in de globale context. Ons oude groeimodel, open en gebaseerd op exportgedreven groei, lijkt niet langer het juiste vertrekpunt. We moeten samenwerken om in deze nieuwe wereld te kunnen overleven. Een nieuw model vraagt om een meerjarig plan met collectieve actie, waarin we potentiële kwetsbaarheden omzetten in toekomstige kracht en weerbaarheid.”

Fotografie: Michiel Landeweerd

Bekijk de complete fotoserie.