Nederland wereldtop in lucht- en ruimtevaart – en bijna niemand weet dat

“Wij zijn op verschillende gebieden gewoon marktleider”, zegt Van der Veen. “Zo komen internationale partijen naar Nederland voor windtunnels die op dit niveau zelden voorkomen, en speelt NLR een rol in projecten rond de F-35, drones en satelliettechnologie. Daar mogen we als Nederland best wat trotser op zijn.”

Vanuit NLR, dat al sinds 1919 bestaat, werkt ze dagelijks met partijen uit meer dan veertig landen. De rol die de organisatie daarin speelt, laat zich volgens Van der Veen het best uitleggen aan de hand van Technology Readiness Levels, een schaal die toont hoe ver een technologie is gevorderd.

“Als je een idee hebt, zit je op TRL 1, zoals wij dat noemen. Voordat je het echt in volume kunt produceren, zit je op 9. Daartussen zitten alle stappen: ontwikkelen, testen, valideren.”

In dat tussenstuk opereert NLR. “Wij pakken ideeën op en werken die uit, zodat de industrie ermee verder kan. We zijn geen producent en geen concurrent van bedrijven, maar zorgen dat zij minder technische risico’s lopen en sneller en beter kunnen innoveren.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Op de testlocatie in Marknesse worden de ideeën vervolgens tastbaar. In Flevoland beschikt NLR over een uitgestrekt testgebied waar nieuwe technologieën in de praktijk worden beproefd, van drones tot complexe luchtvaartsystemen.

In het Amsterdamse hoofdkantoor staan simulaties van luchtverkeersleidingssystemen, worden vliegroutes doorgerekend en getest en kan zelfs de geluidsbeleving van overvliegende toestellen worden nagebootst, inclusief de impact op bewoners.

De activiteiten spreiden zich dus over de hele regio uit.

Een verdieping onder het kantoor van Van der Veen hangt een afbeelding van een gevechtsvliegtuig in een windtunnel. Hetzelfde type toestel waarover Nederland jaren geleden een beslissing moest nemen: de F-35. NLR was betrokken bij de afweging, testte de verschillende opties en ondersteunt nog altijd de inzet ervan.

“Wij zitten in dat hele traject. Vanaf wat een toestel moet kunnen, tot hoe het wordt ingezet.”

De betrokkenheid strekt zich verder uit dan luchtvaart alleen. Tijdens internationale topbijeenkomsten werkt NLR mee aan het beveiligen van het luchtruim tegen drones. In de ruimtevaartsector ontwikkelt de organisatie technologie die later zijn weg vindt naar toepassingen op aarde, van medische innovaties tot landbouw. “Wij zitten in dat hele traject”, zegt Van der Veen. “Van de vraag wat een toestel moet kunnen, tot hoe het uiteindelijk wordt ingezet.”

Betere landbouw door ruimte-experimenten

Een voorbeeld uit de landbouw dat nog in ontwikkeling is: experimenten met zaadveredeling in de ruimte, om voedselproductie op aarde te versnellen. “Dat soort dingen klinkt misschien futuristisch,” zegt Van der Veen, “maar ook daar zijn we mee bezig.”

De context waarin dat gebeurt, is de afgelopen jaren flink veranderd. Het aandeel van het werk dat voor defensie wordt gedaan, is inmiddels gegroeid van ongeveer dertig naar meer dan vijftig procent. De aanleiding is duidelijk: de geopolitieke situatie, en met name de oorlog in Oekraïne, heeft de urgentie van technologische innovatie vergroot.

Innovatie versnellen dankzij defensie

“Je ziet dat innovatie veel sneller moet”, zegt Van der Veen. “Waar projecten vroeger jaren duurden, moeten we nu soms in zes weken een oplossing ontwikkelen en testen.” Dat vraagt niet alleen om andere processen, maar ook om een andere houding: meer initiatief nemen. “We waren gewend te wachten op een volledig uitgewerkte vraag. Nu moeten we veel eerder aan tafel zitten.”

Daar zit volgens haar ook een duidelijke opgave. Niet zozeer in de kwaliteit van kennis of technologie, maar in de manier waarop die wordt ingezet. “We worden nog te vaak te laat betrokken”, zegt ze. “Terwijl je juist aan het begin het verschil kunt maken.”

Je weet niet wat je niet weet

Het spanningsveld is daarmee helder: Nederland beschikt over hoogwaardige kennis en technologie, maar benut die niet altijd optimaal. De sector is enorm innovatief, maar profileert zich nog onvoldoende.

“In Europa zijn we geneigd om eerst alles uit te denken voordat we iets doen, terwijl andere delen van de wereld sneller stappen zetten.”

Daar ziet Van der Veen een rol voor organisaties als NLR: niet alleen als kennisinstituut, maar als partner die actief meedenkt en partijen bij elkaar brengt. In een regio als Amsterdam, waar kennisinstellingen, bedrijven en overheid dicht op elkaar zitten, ligt die kans volgens haar voor het oprapen. “Als we dit goed doen, dan kunnen we Nederland en Europa echt op het wereldtoneel plaatsen op gebied van lucht- en ruimtevaart. Dat is enorm belangrijk voor de strategische autonomie van Nederland.”

Als Van der Veen vooruitkijkt, ziet ze een sector waarin de grenzen tussen luchtvaart, defensie en ruimtevaart verder vervagen. Waar data een steeds grotere rol speelt, en waar samenwerking bepalend wordt voor succes.

Maar om daar te komen, begint het volgens haar met iets eenvoudigers. “Heb lef. Durf een vraag te stellen waarop je het antwoord nog niet weet.”