ETCA: Energiedoorbraak vraagt samenwerking

Een van de plekken waar aan die oplossingen wordt gewerkt, is de Energy Transition Campus Amsterdam (ETCA). Op een prominente plek aan het IJ, tussen de A’DAM Toren, het NXT Museum en het NDSM-terrein, werken onderzoekers, startups en bedrijven aan de energievoorziening van morgen. Wij spreken met Alexander Boekhorst, Vice President Integrated Gas & Upstream Technology bij Shell, initiatiefnemer van open innovatie campus ETCA.

Wie bij de energietransitie alleen denkt aan windmolens, zonnepanelen en nieuwe elektriciteitskabels, onderschat de complexiteit ervan. Op verjaardagen merkt Alexander Boekhorst regelmatig hoe weinig mensen weten over wat er allemaal bij de energietransitie komt kijken.

Wie bij de energietransitie alleen denkt aan windmolens, zonnepanelen en nieuwe elektriciteitskabels, onderschat de complexiteit ervan. Op verjaardagen merkt Alexander Boekhorst regelmatig hoe weinig mensen weten over wat er allemaal bij de energietransitie komt kijken.

“De grootste misvatting over de energietransitie is dat we vooral nieuwe technologie nodig hebben”, zegt Boekhorst.

“Die technologie is essentieel, maar de echte uitdaging is om alles bij elkaar te laten werken: energieopwekking, infrastructuur, opslag, vraag, regelgeving en economie. De doorbraak zit daarom vaak niet in één briljant idee, maar in het verbinden van verschillende oplossingen en expertises.”

Boekhorst kan de Nederlandse ontwikkelingen goed in internationaal perspectief plaatsen. Hij woonde en werkte eerder in Rusland, Azië, Singapore, Australië en het Midden-Oosten. Daar zag hij dat toegang tot betrouwbare en betaalbare energie allerminst vanzelfsprekend is, en dat de maatschappij er letterlijk van afhangt.

“Het gaat niet alleen om verduurzaming, maar ook om de beschikbaarheid en betaalbaarheid van energie. Wat hier de belangrijkste discussie is, hoeft dat op een andere plek in de wereld niet te zijn.”

Ook in Nederland is toegang tot energie niet langer vanzelfsprekend. Bedrijven kunnen niet altijd een nieuwe of zwaardere aansluiting krijgen en woningbouwprojecten lopen vertraging op doordat het elektriciteitsnet vol zit. Tegelijkertijd moeten bedrijven verduurzamen zonder hun concurrentiepositie te verliezen. Dat vraagt om innovatie in nieuwe technologieën, investeringen, experimenteerruimte en samenwerking.

Een goed idee heeft ruimte nodig

Die elementen komen samen op de ETCA. De voormalige onderzoekslocatie van Shell is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een open innovatiecampus met meer dan 35 aangesloten bedrijven en kennisinstellingen, van startups tot internationale onderzoeksorganisaties. De campus biedt hoogwaardige laboratoria, pilotinstallaties en technische expertise die voor kleine bedrijven vaak te kostbaar zijn om zelf op te bouwen. Daarnaast koppelt ETCA organisaties met verschillende specialismen aan concrete energievraagstukken, waardoor samenwerkingen ontstaan die vooraf niet voor de hand lagen.

Leapsprong

Eén van de concrete initiatieven vanuit ETCA is de Leapsprong-challenge. In dit open innovatieprogramma werken de gemeente Amsterdam, Rockstart en ETCA samen om Europese startups en scaleups een kickstart te geven die flexibele energieoplossingen ontwikkelen. Deze oplossingen moeten inzetbaar zijn in de metropool Amsterdam, en zich richten op thema’s als flexibele industriële energie, energietechnologie en slim energiemanagement. ETCA organiseert de challenge en helpt winnaars om de markt te betreden. Begin 2027 gaat de derde editie van Leapsprong van start.

“Een klein bedrijf kan hier via het netwerk opeens toegang krijgen tot wereldwijde markten en kennisinstellingen”, vertelt Boekhorst. “Kennis, apparatuur en contacten worden zo niet binnen één organisatie gehouden, maar ingezet om innovaties sneller vooruit te helpen.”

Een batterij die dag en nacht wordt getest

Een mooi voorbeeld van een startup op ETCA is AQUABATTERY. Het bedrijf ontwikkelt een batterij die duurzame energie met behulp van zoutwater langdurig opslaat, zodat overtollige wind- en zonne-energie bewaard kan worden voor momenten waarop de vraag groter is dan het aanbod.

Begin 2025 wilde AQUABATTERY de roundtrip-efficiëntie van hun batterij verhogen, zodat een groter deel van de opgeslagen energie later weer bruikbaar is en deze langer continu laten functioneren. Daarvoor waren verbeteringen nodig in onder meer materialen, ontwerp en processen. Op ETCA kon het bedrijf meerdere versies tegelijk testen, ook ’s nachts dankzij de gespecialiseerde laboratoria en veiligheidsvoorzieningen. Zo kreeg het sneller inzicht in welke aanpassingen werkten en kon het de technische vooruitgang aantonen aan partners en investeerders.

Van laboratorium naar 4.500 woningen

Andere organisaties weten de weg naar ETCA ook te vinden. De gemeente Amstelveen klopte aan met een capaciteitsprobleem op het elektriciteitsnet. Een woningbouwproject liep al twee jaar vertraging op en volgens eerdere berekeningen konden slechts 2.500 van de geplande 4.500 woningen worden gerealiseerd. Ook de bouw van een supermarkt, café en zwembad stonden onder druk.

Een projectteam van deelnemende bedrijven aan ETCA keek opnieuw naar het energievraagstuk en wist met slimme berekeningen, samenwerking en creativiteit de verwachte piekbelasting te verlagen. Daardoor is er alsnog ruimte voor alle 4.500 woningen en de bijbehorende voorzieningen. Niet één grote partij leverde dé oplossing; de doorbraak ontstond doordat meerdere organisaties ieder een deel van de puzzel legden.

Van knelpunt naar exportproduct

Netcongestie is niet alleen een Nederlands probleem. Overal ter wereld worden vervoer, productie en gebouwen geëlektrificeerd, wat de druk op bestaande netten vergroot. Nederland loopt relatief vroeg tegen deze grenzen aan. Dat levert nu grote problemen op, maar creëert volgens Boekhorst ook economisch perspectief. Bedrijven die hier oplossingen ontwikkelen voor een overvol elektriciteitsnet, kunnen die kennis later ook elders toepassen.

“Als je hier goed wordt in het oplossen van netcongestie, biedt dat fantastische internationale kansen voor bedrijven uit deze regio.”

Daarvoor moeten kansrijke innovaties wel sneller kunnen doorgroeien. Boekhorst ziet nog te vaak dat bedrijven vastlopen in administratieve procedures, langdurige vergunningstrajecten of een gebrek aan investeringszekerheid. Overheden, kennisinstellingen en bedrijven moeten daarom niet alleen samenwerken aan losse projecten, maar ook aan de omstandigheden waarin nieuwe technologie kan worden getest en opgeschaald.

Voor de metropool Amsterdam ligt daar volgens hem een duidelijke kans. Door bedrijven toegang te geven tot kennis, experimenteerruimte en internationale netwerken kan de regio meer oplossingen aantrekken én voortbrengen. Amsterdam Economic Board helpt daarbij door bedrijven, overheden, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen rond gezamenlijke vraagstukken samen te brengen.

“Nederland heeft niet alle antwoorden op de energietransitie”, zegt Boekhorst. “Maar we hebben wel enorm veel kennis, ondernemerschap en innovatiekracht. Als we die beter bij elkaar brengen, kunnen we hier niet alleen onze eigen energieproblemen sneller oplossen, maar ook oplossingen ontwikkelen waar straks wereldwijd behoefte aan is.”