Ligt de crisis achter ons?

Op weg naar de Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam 2017

Op 2 maart worden de nieuwe Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam 2017 gepresenteerd. In de aanloop daar naar toe schrijft Martijn van Vliet, voorzitter van de stuurgroep Economische Verkenningen, tweewekelijks een column over de economische ontwikkeling van de MRA. Dit is zijn aftrap.

Wie de afgelopen maanden het economisch nieuws las, kreeg zowaar een glimlach op zijn of haar gezicht. Zo groeit de Nederlandse economie in 2016 sneller dan verwacht, de productie per hoofd van de bevolking is terug is op het niveau van 2008, nieuwe banen worden gecreëerd en de werkloosheid daalt. Ook de nieuwste Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam stemmen optimistisch.

Je leest deze berichten en denkt: de crisis en recessie liggen nu toch echt achter ons, zeker in de Metropoolregio Amsterdam..

Onzekerheid

Toch is er ook sprake van forse onzekerheid. Er gebeurt veel in de wereld, en dat heeft zijn weerslag. Tijdens kerstborrels en nieuwjaarsrecepties – en nog sterker tijdens etentjes met familie en vrienden – viel het mij op dat het rijtje Brexit-Trump-Putin-Erdogan vaak in één adem wordt genoemd. Uiteraard gevolgd door een middels een extra glas wijn gevoed vergezicht over de gevolgen voor de komende verkiezingen in Europa, en niet in de laatste plaats die in Nederland. Maar dat tweede glas wijn leidde dan ook vaak tot bespiegelingen van meer persoonlijke aard: zzp’ers die aangeven op dit moment voldoende te doen te hebben, maar niet weten hoe ze er over een half jaar voor zullen staan, laat staan als ze met pensioen gaan. Managers van grotere bedrijven die een prettige bonus over 2016 verwachten maar toch ongerust zijn of zij de volgende reorganisatieronde overleven. Bankmedewerkers die hun baan verliezen en het gevoel hebben door robots te worden vervangen. Jongeren die toch wat langer naar een échte baan moeten zoeken dan verwacht en zich afvragen of zij wel de goede opleiding hebben gekozen.

Deze combinatie van economisch herstel enerzijds en onzekerheid over zowel de internationale ontwikkelingen en de persoonlijke situatie anderzijds is, denk ik, tekenend voor deze tijd. Ik zie twee ontwikkelingen die verklaren waarom veel mensen onzeker zijn ondanks de materiële welvaart:

  • De terugkeer van de internationale politieke economie en de nieuwe ‘Realpolitik’
  • De opkomst van de ‘new geography of jobs’

Globalisering, met relatief vrije internationale handel, investeringen en menselijke contacten, heeft de afgelopen decennia bijgedragen aan enorme welvaartssprongen in de wereld. Maar de keerzijden roepen steeds sterkere reacties op en krijgen soms de overhand. Economische en politieke spanningen  zorgen dat het belang van internationale samenwerking  naar de achtergrond verschuift ten faveure van hernieuwde aandacht voor een vaak korte-termijn georiënteerd en vooral nationaal belang. Nationale staten, vooral de grotere, worden weer belangrijke actoren in de wereldeconomie. Multilaterale organisaties zullen aan belang inboeten. Kortom: internationale economie wordt weer politiek en Realpolitik is het nieuwe discours. Ook in de binnenlandse arena zullen we een intensief debat zien over de vraag wat ons nationaal belang is: voor of tegen Europa? Vrijhandel of protectionisme? Internationale arbeidsmigratie of gesloten grenzen?

Winnaars en verliezers

Dit brengt mij tot het tweede punt dat verklaart waarom de recente welvaartstoename met onzekerheid gepaard gaat. De moderne, kennisintensieve economie kenmerkt zich door een nieuwe geografie van banen. Economische activiteit concentreert zich in stedelijke regio’s waar kennisintensieve bedrijven en menselijk kapitaal gedijen, interacteren en zorgen voor een productief en innovatief klimaat. De MRA is hiervan een goed voorbeeld. Maar deze nieuwe economische geografie leidt ook tot versterking van ruimtelijke en sociaal-economische onevenwichtigheden. Er zijn winnaars en winnende locaties, maar ook verliezers en verliezende locaties. In toenemende mate dringt het besef door dat compensatie van deze verliezers een noodzakelijke voorwaarde is voor het maatschappelijk en economisch draagvlak voor de ontwikkeling van onze moderne economie.

Kortom, 2017 wordt een spannender jaar dan je zou denken als je alleen naar de robuust ogende positieve ontwikkeling van de economie kijkt. Laten we een glas wijn drinken op al het mooie nieuws, maar ook onze ogen open houden voor uitdagende ontwikkelingen.  In de aanloop naar de presentatie van de nieuwe Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam 2017 zullen we daarom tweewekelijks aandacht besteden aan ontwikkelingen die aandacht vragen  in onze welvarende  metropoolregio.

 

De presentatie van de Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam 2017 vindt plaats op donderdag 2 maart.